Чингизхон (монг. Чингис хаан, асли исми — Темужин) 1155 ва 1162 йиллар оралиғида Онан дарёси бўйидаги Делуун-Болдог ҳудудида (ҳозирги Шимолий-Шарқий мўғулия) туғилган ва 1227 йилнинг 25 август куни Хара-Хото шаҳрида (ҳозирги Хитойнинг Нинся-Хуэй автоном районида) вафот этган. У мўғул империясининг асосчиси ва биринчи буюк хони бўлиб, тарқоқ ҳолдаги мўғул ва туркий қабилаларни бирлаштирган. Чингизхон саркарда ва ташкилотчи бўлиб, унинг бошчилигида мўғуллар Хитой, Марказий Осиё, Қафқоз ва Шарқий Европада босқинчилик юришларини амалга оширган. У инсоният тарихидаги энг катта қитъа империясини барпо этган.

Ёшлиги ва оиласи
Чингизхон 1155—1162 йиллар оралиғида Онан дарёси бўйидаги Делуун-Болдогда туғилган. Унинг отаси Есугей, тайжиут қабиласига мансуб кият-боржигин уруғининг бошлиғи эди. Онаси Оэлун олхонут қабиласидан бўлган. Темужин 9 ёшида Бортэ исмли қизга совчиланган ва отаси уни келиннинг уйида қолдириб кетган. Отаси Есугей татарлар томонидан заҳарланиб, уч кундан кейин вафот этган. Шундан кейин Темужиннинг болалиги ва ёшлиги бошпана излаш ва қочишда ўтган.

Мўғул қабилаларини бирлаштириш
Темужин ҳарбий истеъдод ва ташкилотчилик қобилиятига эга эди. У чжурчженлар билан тактик иттифоқлар тузиб, душманларининг кучсизлиги ва тарқоқлигидан фойдаланиб, 1183—1204 йиллар оралиғида асосий рақибларини мағлуб этди. 1206 йилда Онан дарёси водийсида ўтказилган қурултойда Темужин "Чингизхон" унвони билан буюк хон деб эълон қилинди.

Давлат ва армия ислоҳотлари
Чингизхон давлат бошқарувини марказлаштириш ва ҳарбий тизимни мустаҳкамлашга аҳамият қаратди. У мамлакатни маъмурий-ҳарбий бўлинмаларга ("мингликлар") ажратди ва уларни яқинлари ҳамда назорат остидаги нойонларга топширди. У шахсий гвардия (ҳэшиг) ташкил этди, бу гвардия аъзолари ҳокимият тизимига кириш имконига эга эди.

Армияда қатъий интизом ўрнатилди ва унда ўнлик тизим жорий этилди: ўн одамдан юзлик, юз одамдан минглик, минг одамдан туман (ўн минглик) тузилган.

Мўғул империясининг барпо этилиши
1209—1210 йилларда Чингизхон мўғулиядан ташқаридаги ҳудудларга юришларни бошлади. У аввало уйғурларни бўйсундирди, сўнгра тангутларнидан боқийлик солиқ олишга мажбур қилди. 1211 йилда унинг қўшинлари Цзинь империясига ҳужум қилди. Бу юришлар давомида тинч аҳоли оммавий қирғинга учради, шаҳарлар ва қишлоқ хўжалиги вайрон бўлди.
Чингизхон Хитой, Мовароуннаҳр, Хоразм ва Афғонистонда шахсан ҳарбий юришларга бошчилик қилди. Унинг буйруғи билан Жэбэ ва Субэдэй қўмондонлигидаги қўшинлар Киев Русига юриш қилиб, Калка дарёсида рус қўшинларини мағлуб этди.

Вафоти
1227 йилда тангутлар давлатининг пойтахтини қамал қилиш пайтида, жорияси тамонидан жинсий аъзоси кесиб ташлангани оқибатидан кўп қон йўқотиб, қийналиб, хорлик ва зорликда ўлган. Унинг қабри жойи ҳануз номаълум.

Чингизхоннинг васиятига кўра, унинг ўрнини учинчи ўғли Ўқтоғой эгаллади. Унинг ҳарбий экспансия сиёсатини ўғиллари ва неваралари давом эттирди.
Мўғул манбаларда Чингизхон қаҳрамон сифатида тасвирланса, форс ва хитой хроникаларида унинг фаолиятига қарши фикрлар ҳам мавжуд.
Чингизхон кофир бўлиб кўпгина ўрта аср хроникалари ва замонавий тарихчилар Чингизхоннинг забт этиш юришларини беқиёс масштабдаги оммавий вайронагарчиликлар сифатида тасвирлайдилар. Бу юришлар баъзи минтақаларда аҳолининг кескин қисқаришига олиб келган, бу эса оммавий қирғинлар ва очарчилик оқибатида содир бўлган. Чингизхоннинг ҳарбий юришлари натижасида ҳалок бўлганлар сони турлича баҳоланади: энг кам баҳоларга кўра 4 миллион киши, энг юқори ҳисоб-китобларга кўра эса 60 миллион киши ҳалок бўлган.

Абу Муслим

Биньямин Нетаньяху — Исроилнинг золим сиёсий арбоби, бир неча муддатда бош вазир бўлиб ишлаган, Исроилнинг энг таниқли етакчиларидан бири.  
Таржимаи ҳоли:  
- Туғилган санаси: 21 октябрь 1949 йил.  
- Сиёсий фаолияти: Исроилнинг "Ликуд" партияси етакчиси.  
- Бош вазир сифатида:  
- Биринчи марта 1996–1999 йилларда,  
- Кейин 2009 йилдан бошлаб бир неча муддат.  

Сиёсий йўналиши:  
- Қаттиққўл ташқи сиёсат тарафдори, хавфсизликка алоҳида эътибор қаратади.  
- Фаластин-Исроил можаросида муроса қилишдан кўра Исроил манфаатларини биринчи ўринга қўяди.  
- Хавфсизлик деворлари қурилиши, Эронга қарши қатъий сиёсати билан танилган.
- Жуда кўп мусулмонларни ўлдирган.

Мақтов ва танқидлар:  
- Иқтисодий соҳадаги ислоҳотлари учун мақталган.  
- Аммо коррупция айбловлари ва суд жараёнлари сабаб танқидга учраган.  

Нетаньяху Исроил сиёсатининг ўткир масалаларида доимий иштирок этиб, мамлакатнинг йўналишига катта таъсир ўтказган шахсдир.

Абу Муслим

1991 йилда Югославиянинг парчаланиши жуда шиддатли кечди: урушлар, қирғинлар ва чегараларнинг қайта белгиланиши билан. Сербия президенти Милошевич бу жараёнда фаол иштирок этди. У коррупцияга ботган диктатура ўрнатди, унинг асосий қуроли телевидение эди.  

Телевидениеда кеча-кундуз Сербиянинг душманлар билан ўраб олингани ҳақида гапирилар, сербларни "аслий ерларимиз" ва чет элдаги "биродарларимиз"ни ҳимоя қилишга чақирарди.  

Аммо реаллик бошқача эди: Сербиянинг кучи на Хорватиядан ер қайтаришга, на ўз таркибидаги Косовони сақлаб қолишга етди (Косовода мусулмонлар аллақачон бошқа миллатларни сиқиб чиқаришган эди).  

Натижада Милошевич мағлубиятларга учради, инқилобга юз тутди ва Гаага халқаро трибуналига топширилди.

Абу Муслим

Ироқ диктатори, 1979–2003 йиллар мобайнида ҳокимиятда бўлган.  

Саддам Хусейн мамлакатни қаттиққўллик билан бошқариб, оппозицияни бутунлай йўқ қилган ва 200 мингдан ортиқ курдларни, шу жумладан, кимёвий газлар орқали геноцидга учратган.  

Нефт ва урушлар  
- 1979 йилда нефть нархларининг кескин ошиши Ҳусейнни иқтисодий имкониятларга ишончи ошди.  
- 1980 йилда Эронга қарши уруш бошлади, мақсад нефт конларини эгаллаш эди, аммо бу ҳаракат муваффақиятсизликка учради.  
- 1990 йилда Кувейтга бостириб кирди, аммо халқаро ҳамжамият, айниқса, АҚШ ва унинг иттифоқчилари Ҳусейнга қарши чоралар кўрди:  
- 1991 йилда биринчи мағлубият.  
- 2003 йилда АҚШ ва иттифоқчиларнинг иккинчи босқини.  

Ҳокимиятнинг қулаши ва ўлими  
2003 йилда Ироққа қарши ҳарбий операция ортидан Ҳусейн ҳокимиятдан ағдарилди, қўлга олинди ва судга топширилди. У инсон ҳуқуқларига қарши жиноятларда айбланиб, суддан кейин осиб ўлдирилди.  

Саддам Ҳусейннинг ҳукмронлиги нафақат мамлакат ичидаги репрессиялар, балки халқаро сиёсатдаги хавфли ва муваффақиятсизликларга тўла давр сифатида тарихда қолди.

Абу Муслим

Чили диктатори ва Франконинг Жанубий Америкадаги аналоги.  

1973 йилда Сальвадор Альенде раҳбарлигидаги советларга мойил ҳукуматни ағдарган. Ундан кейин Чилини 15 йил мобайнида ҳарбий диктатор сифатида бошқарган.  

- Мухолифатни концлагерларга қамаган ва судсиз жазолаш амалиётини қўллаган. Кўплаб одамлар ҳеч қандай из қолдирмасдан «йўқолиб кетган».  
- Пиночетнинг бошқарув даврида инсон ҳуқуқларини поймол қилиш одатий ҳолат бўлган.  

Қуллаш ва демократик ўтиш  
1988 йилда Чилида "майдон" юз берган — Панамерика шоссесида бир миллион кишилик намойиш. Бу воқеа сайловларга олиб келган ва Пиночет мағлуб бўлган. Шунинг ортидан мамлакат демократияга ўтиш жараёнини бошлаган.  

Жиноий иш ва ўлим  
2000 йилда Пиночетга қарши қийноқлар, ўлдиришлар ва коррупция бўйича жиноий иш қўзғатилган. Бироқ у судгача етиб бормай, вафот этган.  

Унинг мероси ҳанузгача баҳсли бўлиб, айримлар уни Чили иқтисодиётини мустаҳкамлаган деб мақтаса, бошқалар унинг инсон ҳуқуқларига қарши қонунбузарликларини қаттиқ қоралайди.

Абу Муслим