Ибн Сино (Абу Али Ҳусайн ибн Абдуллоҳ ибн Сино, 980–1037) — Шарқнинг энг буюк олимларидан бири бўлиб, у нафақат тиб, балки фалсафа, математика, астрономия ва бошқа фанларда ҳам улкан из қолдирган. Унинг этник келиб чиқиши масаласи асрлар давомида муҳокама қилинган. Қуйида туркийлик масаласига оид асосий далиллар келтирилади.
1. Туғилган жойи ва муҳити
·        Ибн Сино Афшона қишлоғида (Бухоро яқинида) туғилган. Бу ҳудуд IX–X асрларда Сомонийлар давлатининг таркибида бўлиб, аҳолиси асосан туркий ва форсий тилли қабилалардан иборат эди.
·        Афшона атамасининг ўзи ҳам туркий илдизга эга деб қаралади.
2. Отасининг келиб чиқиши
·        Манбаларда келтирилишича, Ибн Синонинг отаси Абдуллоҳ Балхидан бўлиб, у даврда Балх ва Бухоро атрофида туркий қабилалар катта аҳамиятга эга эди.
·        Бир қатор тарихчилар, жумладан совет давридаги Шарқшунос олимлар, унинг отасини туркий қабилалардан бирига мансуб бўлганини таъкидлайди.
3. Туркий муҳитда тарбия топиши
·        Ибн Сино Бухоро ва Афшонада ўсиб-улғайган, бу ҳудудда эса туркий тилли аҳоли кўпчиликни ташкил қилган.
·        Унинг ёзган асарларида туркий атамалар, туркий халқона иборалар ҳам учраб туради. Масалан, тиббий амалиётда халқ тилидаги атамалардан фойдалангани қайд этилган.
4. Туркий халқларнинг Ибн Синога нисбат бериши
·        Ўзбек, туркман, қозоқ, қиргиз ва турк халқлари асрлар давомида Ибн Синога ўз олий меросларидан бири сифатида қараб келган.
·        Ҳатто Усмоний турклар даврида ҳам Ибн Сино «туркий зотдан чиққан улкан олим» сифатида улуғланган.
5. Форсий тилда ёзиш масаласи
·        Айрим олимлар Ибн Синони форс деб ҳисоблайди, чунки у асарларининг катта қисмини араб ва форсий тилда ёзган.
·        Бироқ бу даврда илм-фаннинг расмий тиллари айнан араб ва форсий бўлган. Шунинг учун унинг илмий меросини қайси тилда ёзгани унинг этник келиб чиқишига тўғридан-тўғри далил бўла олмайди.
6. Замонавий тадқиқотчиларнинг қарашлари
·        Айрим тадқиқотчилар (масалан, А. Саидов, С. Назаров каби ўзбек олимлари) Ибн Синонинг отаси туркий қабиладан, онаси эса маҳаллий форс зотидан бўлган, демак у туркий-форсий қон аралашмасига эга деган фикрни илгари сурган.
·        Шу нуқтаи назардан у туркий муҳитда ўсган, туркий илдизга эга шахс сифатида кўрилади.

Хуллас, Ибн Синонинг туркий эканлигини исботлайдиган асосий далиллар қуйидагилар:

1.     Туғилган ва ўсган ҳудуди туркий қабилалар кўпчилик бўлган туркийларнинг Афшона ва Бухороси.
2.     Отасининг келиб чиқиши туркий зот билан боғланади.
3.     Туркий тилли муҳитда тарбия топган.
4.     Туркий халқлар асрлар давомида уни ўз мерослари деб билган.

Шунинг учун Ибн Синонинг туб келиб чиқишида туркийлик асосий ўрин тутган, десак, тарихий манбаларга тўғри келади.

\Абу Муслим
профессор, сиёсий таҳлилчи