Ҳозирги Бельгия Европанинг энг тараққий этган ва либерал давлатларидан бири сифатида танилган. Бельгияликлар бошқа давлатлар учун муваффақиятли ва тинчликсевар халқ намунаси сифатида кўрсатилади.
«Бобби хобби топди — пул тўплаш»
Бироқ, бутун дунёда ҳам бельгияликларга нисбатан бундай илиқ муносабат кузатилмайди. Африкани айрим ҳудудларида, масалан, сизга албатта: «Энг аввало, бу ерда бельгиялик эмаслигингизни тушунтиринг, акс ҳолда катта хавф остида қоласиз», деб огоҳлантирадилар. Африка аҳолисининг бельгияликларга нисбатан бундай салбий муносабати қирол Леопольд II билан боғлиқ.
Совет мультфильми «Хазиналар ороли» қаҳрамонлари қўшиқда айтиб ўтганларидек: «Бобби хобби топди — пул тўплаш». Леопольд II айнан шундай «Бобби» эди: унинг бойликка бўлган иштиёқи замондошларини ҳайратга солган.
Қиролликка йўл
Леопольд II 1835 йил 9 апрель куни Бельгия қироли Леопольд I ва Луиза Мария Орлеансканинг оиласида туғилган. У қироллик жуфтлигининг иккинчи фарзанди бўлган, аммо унинг катта укаси болалигида вафот этгани сабабли, Леопольд туғилишиданоқ тахт вориси бўлган. Ёшлигиданоқ у фойда келтирувчи турли режаларга қизиқиш билдирган.
30 ёшида тахтга ўтирган Леопольд II биринчи иш сифатида ўз йиллик маошини 2,6 миллиондан 3,3 миллион олтин франкка оширган. Европа бўйлаб унинг молиявий муҳаббати қораланар ва кулгуга қолар эди. Лекин Леопольд учун бу аҳамиятсиз эди. Унинг машҳур гапларидан бири: «Фақат пул осмон шоҳлигига арзийди».
Африкадаги фаолият
Леопольд II колонияларга эга бўлишни орзу қилган, аммо Бельгиянинг ҳарбий қудрати бунга етмаган. 1876 йилда у «Халқаро Африка ассоциацияси»ни ташкил этиб, қулчиликни тугатиш ва Африка тараққиётига ёрдам бериш каби мақсадларни баён қилди.
Аммо, вақт ўтиши билан, у томонидан Африкада ташкил этилган экспедициялар ер сотиб олиш билан шуғулланаётгани маълум бўлди. Маҳаллий қабилалар етакчилари билан тузилган шартномаларга кўра, ерлар ва ишчи кучлар бир парча мато эвазига Леопольдга топширилган.
1885 йилда сотиб олинган ерларда «Конго Эркин Давлати» эълон қилинди. Бу ерлар Бельгиянинг колонияси эмас, балки шахсан Леопольд IIнинг мулки сифатида кўрилган. Шу билан бирга, бу ерлардаги аҳоли қиролнинг қуллари сифатида қаралган.
Леопольд II бошқаруви даврида миллионлаб африкаликлар босим, зўравонлик ва инсон ҳуқуқлари бузилиши қурбонига айланган. Бунинг оқибатида у Африкада қаттиқ нафрат ва қораловга дучор бўлган.
Леопольд IIнинг мероси
Қирол Леопольд II Европада нафақат бойлик жамғариш иштиёқидаги инсон сифатида, балки Африканинг бутун бир халқлари устидан зўравонлик қилган ҳукмдор сифатида ҳам эсда қолган. Бельгиянинг бу қора саҳифаси ҳанузгача халқаро майдонда муҳокама қилинади.
Каучук учун ўлим
Брюссель газеталари Конгодаги аҳолини қонхўр ва ёввойи каннибаллар сифатида тасвирлар, уларни фақат қаттиқ чоралар билан "цивилизация" қоидаларига мослаштириш мумкинлигини ёзган. Маҳаллий аҳолини бўйсундириш учун Леопольд II шахсий армия — "Жамоат кучлари"ни ташкил қилди. Бу армия тажовузкор африкалик қабилалар ва бельгиялик офицерлардан иборат эди.
Автомобиль бумининг бошланиши билан каучукка талаб ошиб борди. Конгонинг табиий ресурслари каучукли ўсимликларга бой эди, шунинг учун барча маҳаллий аҳоли бельгиялик қирол учун каучук йиғишга мажбур қилинди. Ишчилар оғир меҳнат, очлик ва эпидемиялар туфайли минглаб ҳолатларда ҳалок бўлди. Конголик эркакларни меҳнатга ундаш учун уларнинг оилалари гаровга олинган, иш нормалари бажарилмаган ҳолларда қўллар кесилган ёки болалар ўлдирилган.
Қонли сиёсат ва Леопольд IIнинг фойдаси
Леопольд IIнинг шахсий мулки бўлган Конго ҳақиқий дўзахга айланди. Қирол фойдани оширишни талаб қилар, ижрочилар эса ўз мақсадларига эришишда ҳеч қандай чекловларга дуч келмас эди. "Жамоат кучлари"нинг аскарларига патронлар сарфланганини исботлаш учун ўлдирилганлар қўлларининг кесилган қисмларини олиб келиш талаб қилинган.
1887 йилда Конгодан 30 тонна каучук ишлаб чиқарилган бўлса, 1897 йилда бу кўрсаткич 1300 тоннага, 1903 йилга келиб эса 5900 тоннага етган.
Бельгиянинг архитектура гўзалликлари миллионлаб ҳаётлар эвазига
Леопольд II каучук савдосидан тушган улкан даромадларни шахсий манфаатлари йўлида сарфлади. У қироллик галереялари, музейлар ва бошқа улкан иншоотларни қуриш учун маблағ ажратди. Шунингдек, унинг кўплаб муҳаббатларига бағишланган қасрлар қурилди.
Леопольд II бошқаруви даврида Конгодаги аҳоли 10 миллионга камайган. Баъзи тадқиқотчилар бу рақамни 15 миллионгача етказади ва уни "каучук геноциди" деб атайдилар.
Конгодаги қирғин ва халқаро эътирозлар
1890 йилда АҚШ пастори Жорж Уильямс Конгода содир бўлаётган ваҳшийликларни тасвирлаб, Леопольд II ва АҚШ президентига очиқ хат йўллади. Бу халқаро даражадаги эътироз кампаниясининг бошланишига айланди.
1903 йилда Буюк Британия Конгодаги вазият бўйича биринчи халқаро терговни бошлади. Роджер Кейсмент каби консуллар маҳаллий аҳолидан гувоҳликларни йиғиб, жиноятларни ошкор этдилар.
1908 йилда Леопольд II босимга чидай олмади ва Конгони Бельгияга "сотди". Лекин бу эксплуатациянинг охири эмас, балки унинг яширин, юмшоқ усулларга ўтиши эди.
Мерос ва унинг оқибатлари
Леопольд II 1909 йилда вафот этди, ва у жиноятлари учун жавобгарликка тортилмади. Бельгияда унинг шарафига ўрнатилган ҳайкалларда: "Мен Конгода цивилизация ва Бельгия манфаати йўлида иш бошладим", деб ёзилган.
Бельгияликлар ҳанузгача Леопольд IIнинг архитектура мероси билан фахрланадилар, аммо миллионлаб конголикларнинг кесилган қўллари ва йўқ қилинган ҳаётлари ҳақида кўп гапирмайдилар.
Абу Муслим
|