Герасим Алексеевич Колпаковский (1819 йил 4 март — 1896 йил 23 апрел (5 май), Санкт-Петербург) — рус инфантерия генерали, Ўрта Осиёни забт этишдаги энг йирик золимлардан бири. ЗСО ИРГО аъзоси (1882)

Илк йиллари

1819 йилда (4 март ёки 1 октябр) Харьков губернияси дворянлари оиласида, кичик рус помешчиги Алексей Дмитриевич Колпаковский ва унинг рафиқаси Прасковья Никифорова Иващенко оиласида туғилган.

Колпаковскийлар оиласида Герасимдан ташқари, Александра Алексеевна исмли қизи ва Иван Алексеевич исмли ўғли (1841—1903) бўлган, у кейинчалик Семиречье вилояти прокурори бўлган.

Ҳарбий хизматга 1835 йил 6 январда, кўнгилли ҳуқуқида, Севастополдаги Модлин пиёда полкига оддий аскар сифатида кирган.

Кўп ўтмай унтер-офицер унвонини олган ва 1840 йилда генерал Н.Н. Раевский отряди таркибида Қора денгиз қирғоқ чизиғидаги мусулмон тоғликларга қарши десант операциясида қатнашган.

Севастополга қайтгач, хизматдаги хизматлари учун 1841 йил 1 апрелда прапорщик унвонини олган.

Кейинги йилда полк адъютанти, 1844 йил 1 январдан эса полк квартирмейстери этиб тайинланган.

1844 йил бошида полк билан Кавказга юборилган ва генерал-майор В.И. Гурко ихтиёрига топширилган, октябрда подпоручик унвонини олган.

Кейинги йилда Воздвиженское мустаҳкамлаш атрофидаги мусулмон тоғликларга қарши жангларда ўзини кўрсатган, 1846 йил бошида эса «Жасурлиги учун» ёзуви билан 4-даражали Муқаддас Анна ордени билан тақдирланган.

Кўп ўтмай Модлин полки Россияга қайтарилган, Колпаковский эса поручик унвони ва полк ғазначиси лавозимини олган. 1848 йилда 5-пиёда корпуси қўшинлари таркибида Молдова ва Валахияга босқинчилик юришда қатнашган.

Венгер кампаниясида генерал А.Н. Лидерс отрядида бўлган ва бир нечта жангларда (Авлиё Георгий шаҳарчасида, Германштадт яқинида ва бошқалар) қатнашган.

Шу йили у штабс-капитан унвонини олган ва қилич ва бант билан 4-даражали Муқаддас Владимир ордени билан тақдирланган. 1851 йилда 15-пиёда дивизияси 1-бригадаси адъютанти этиб тайинланган.

Сибир ва Туркистон

1852 йилда Колпаковский Ғарбий Сибирда бўлган — 17 январда у алоҳида Сибир корпуси қўмондони ва Ғарбий-Сибир генерал-губернатори Г.Х. Гасфортнинг адъютанти этиб тайинланган.

1854 йилда у алоҳида Сибир корпуси штабининг катта адъютанти лавозимини олган ва капитан унвонини олган; 1855 йил 23 январда хизматдаги хизматлари учун майор унвонини олган ва Березов округ бошлиғи вазифасини бажарувчи этиб тайинланган. 1858 йил 4 июлда Ала-Тоо округи ва Катта Ўрда қирғизлари бошлиғи лавозимига тайинланиши муносабати билан Верний қалъасига кўчиб ўтган; 1860 йилда подполковник унвонини олган ва полковник А.Е. Циммерманнинг Зачуй экспедициясида қатнашган, унинг таркибида Қўқон қалъалари Тўқмоқ ва Пишпекни штурм қилишда қатнашган.

1860 йил 21 октябрда 40 ёшли подполковник Герасим Колпаковский казаклар ва енгил қазак отлиқ аскарларидан тузилган тахминан 1.000 кишилик алоҳида отрядга қўмондонлик қилиб, Заилий ўлкасидаги 16 минг кишилик Қўқон қўшини билан жангга кирган. Кастек мустаҳкамлиги ёнидаги (Узун-Оғоч остида) 3 кунлик жангда у душманни мағлуб этган, уни чекинишга мажбур қилган ва шундан сўнг ҳатто чекинаётган қўқонлик кучларни таъқиб қилишни ташкил қилган.

Душман кучларини таъқиб қилиш ва бутунлай йўқ қилишга Қўқонликлар томонида жанг қилган қозоқ пансат-бошисининг отлиқ тузилмасининг чалғитувчи маневри халақит берган.

Кастекдаги ғалаба учун Колпаковский полковник унвонини олган ва 4-даражали Муқаддас Георгий ордени билан тақдирланган.

1862 йилда яна Чу дарёси ортига разведка ўтказган отрядга қўмондонлик қилган, иккинчи марта Тўқмоқни эгаллаган ва ўн кунлик қамалдан сўнг Пишпек қалъасини олиб, уни вайрон қилиб (қўқонлик) мусулмонларни ўлдирган.

Бу жанглардаги хизматлари учун генерал-майор унвонини олган.

1864 йилда Колпаковскийга Семипалатинск вилояти қўшинлари бошлиғи лавозими топширилган, 1867 йилда Семиречье вилояти ташкил этилганда эса унинг ҳарбий губернатори, Семиречье казакларининг наказной атамани ва вилоятда жойлашган қўшинлар қўмондони этиб тайинланган.

1871 йил 28 мартда Колпаковский генерал-лейтенант унвонини олган, Қўлжа юришидаги ҳарбий ҳаракатларни муваффақиятли ташкил этгани ва бошқаргани учун Герасим Алексеевич 3-даражали Муқаддас Георгий ордени билан тақдирланган. Юриш ва ундан кейин Илий ўлкаси ҳақидаги Шартноманинг имзоланиши натижасида тахминан 23 минг км² майдоннинг катта қисми Россия империясига (Илий ўлкаси ҳудудининг 20%) берилган. Ҳозирда бу ҳудуд Қозоғистоннинг Алмати вилояти Уйғур, Райимбек ва Панфилов туманларининг катта қисмини эгаллайди. Шимолий участкада янги чегара Хоргос дарёси бўйлаб ўтган. Умуман олганда, ушбу шартнома 1860 йилдаги Пекин шартномасини тўлдирган ва Россия-Цин чегарасининг демаркациясини якунлаган, бу чегара ҳозирги кўринишида Хитой Халқ Республикаси ва Қозоғистон Республикаси ўртасидаги чегарага мос келади.

Туркистон генерал-губернатори Кауфман йўқлигида унинг вазифасини бир неча бор бажарган, Хива экспедицияси вақтида Туркистон отрядининг орқа таъминотига бошчилик қилган ва ҳарбий-халқ бошқармаси бошлиғи вазифасини бажарган.

1875—1876 йиллардаги Қўқон урушида хонликни эгаллаган экспедиция отрядига қўмондонлик қилган ва унинг ҳудудини Фарғона вилояти номи билан Империяга қўшиб олинганини эълон қилган.

1882 йилда Чўл генерал-губернаторлиги ташкил этилгач, у биринчи чўл генерал-губернатори ва Омск ҳарбий округи қўшинлари қўмондони этиб тайинланган.

1883 йилда Семиречье казак қўшинига рўйхатга олинган.

1885 йил 30 августда тўлиқ генерал унвонини олган — рус тарихидаги жуда кам сонли тўлиқ генераллардан бири (Багратион каби), махсус ҳарбий маълумотга эга бўлмаган ва оддий аскардан шундай унвонгача кўтарилган.

Ҳаётининг охирида

1889 йилда эгаллаб турган лавозимидан бўшатилган ва Санкт-Петербургга кўчиб кетган, у ерда Ҳарбий кенгаш аъзоси этиб тайинланган.

Муқаддас Александр Невский орденигача бўлган барча рус орденларига эга бўлган. 1896 йил 23 апрел (1896 йил 5 май) куни вафот этган; Александр Невский Лаврасининг Никольское қабристонига дафн этилган.

1911 йил 12 январда 1-Семиречье казак полкининг Абадий шефи этиб рўйхатга олинган.

Абу Муслим
(Тарих сайтининг бош муҳаррири, профессор)