1431 йилда Руанда бозор майдонида жонланиб, жўнатиладиган Жанна д’Арк сўнгида ёқиб юборилганидан кейин беш йил ўтиб, Лотарингияда — Сен‑Привейга яқин бўлган Гранж‑о‑Зормда «Клод» деган қиз пайдо бўлади. У Орлеан Девасининг (Жаннанинг) икки акаси — мессир Пьер (рицарь) ва Жан Маленький (қуролдош) ни қидира бошлайди.

Ака‑ука уни топганда жуда ҳайратга тушадилар: Клод ўлик Жаннага ўхшаш эди — гўё икки томчи сувдай. Уларни батафсил сўроқ қилиб, у ҳақиқатдан ҳам Жанна, деб айтади. Ака‑укалар эса уни тан оладилар.

Лотарингиядаги мўъжиза

Мецдаги Сен‑Тибо ч churchси настоятининг ёзмаларидан бирига кўра, 1436 йилда шундай хабар бор:
“Ушбу йилнинг май ойининг йигирмаинчи куни Францияда бўлган Жанна Дева пайдо бўлди…”

Мецдаги сеньорлар уни кўриб, сожжелган Деванинг ўхшашлигига ҳайрон бўладилар. Шубҳаларини енгиш учун улар унинг асли ким эканини аниқлаш учун aка-укалар билан маслаҳатлашадилар. Аъло шубҳаларга қарамай, aка-укалар уни дарҳол тан оладилар.

Халк бутун Лотарингия бўйлаб тўпланади. Жаннанинг собиқ ҳамсафдошлари Мецга келишиб, ўзига ўзини Дева деб танитиб келган бу қизни исботлашга ҳаракат қиладилар. Лекин уни кўриб, кўз ёшлаб, унинг қўлларини ўпиб қабул қиладилар:
— Николь Лов (рицарь)
— Николь Груанье
— Обер Булэ (сеньор)

Улар Клоднинг сўзларига ишонч билдириб:

“Сир Николя Ловга у кўп нарсаларни айтди ва у шунинг ичида ҳақиқатан Жанна Франция Деваси эканини тушунди — у Реймсда Карл билан бирга бўлган.”

Ҳаётининг давом этган қисми

Ака‑укалар Клодни уйларига олиб кетадилар. У Жаннанинг болалиги, ҳаёти ва воқеалари ҳақида мавзуларда саволларга жавоб беради, унинг гапларидан унинг қалбаки эканлиги аниқланмайди.

Кейинчалик у Марвилга келиб, Троица байрамида иштирок этади, ака‑укалар унинг билан бирга бўладилар.

Лотарингия сеньорлари Клодни ратли кийимларга ки­йиб, отга сурашади, улар унсиз ҳаётни тасаввур ҳам қилолмайдилар. У отга кўтарилади, қалқан ва қалқанли кийимда ҳаракат қилади.

У Арлонга йўл олиб, у ерда Люксембург герцогиняси ҳузурида бўлади. Бу — унга бўлган энг катта синов.

Герцогиня уни самарали қабул қилиб, до­ст сифатида тан олади. Жанна герцогиня билан қайсидир муддат бирга бўлади ва у билан кетмайди.

Сирлар ва саволлар

Шундай вақтда у Кёлнга бориб, Рейкланднинг етакчи сеньори — граф Варненбург билан кўришади. Улар уни меҳрибонлик билан қарши олишади ва унга янги қурол-аслаҳалар буюртма қиладилар.

Кейинчалик у яна Люксембургга қайтиб, лотаринг сеньори робер Армуаз билан учрашади, у ундан ўзига қизига уйланишни сўрайди. Жанна рози бўлади ва улар байрам билан ўйланади.

Бундай никоҳ ҳақида 1436 йил 7 ноябрдаги расмий ҳужжат ҳам мавжуд:
— Робер Армуаз Жанна дю Лига мол-мулкни топшириб қўяди.
— Замонда Жолни қамалида Жаннанинг герби — икки тилла лилия билан безатилган щит — сақланиб қолган.

Орлеан қалъаси архивларига кўра, Флёр де Ли номи билан герольдга Жаннанинг Орлеанга юборган мактублари учун 2 тилла реал беришган.

21 августда Орлеанга Жан дю Ли номли ака келиб, у қиролдан опачаси билан учрашишга рухсат сўрабди.

Орлеандаги муносабатлар

Орлеан шаҳар ҳокимияти ҳатто акага тилла пул ўтказиб, уни ва унинг шерикларини кечки ойинга таклиф қилади. Жанна кўпдан кутилган меҳмон сифатида яхши қабул қилинади.

У ўз мактублари орқали катта ҳурматга эга бўлади, лекин қирол Карл VII ҳали ҳам унга жавоб бермайди.

Вақт ўтиб, Жанна Армуаз икки нафар ўғил туғади. 1439 йилда у яна Орлеан шаҳрига йўл олади — у ерда уни байрам билан қарши олишади.

Шаҳар архивларида 30 июльда маърака учун 40 су уйғон гўшт олингани, ва Орлеан устидаги хизматлари учун 200 ливр тилла совға қилингани қайд этилган.

Орлеанда катта мухлислар тўпланади. Лекин Жанна Генерал штатлар йиғилишига қатнашмайди ва шаҳарни ташлаб кетади.

Шубҳалар ва хатолар

Кейинчалик у Пуатуга бориб, у ерда Франция маршали Жиль де Рэ билан гаплашади. Маршал ҳам уни тан олади.

Бунинг барчаси жуда ахтарилган натижа бергани учун, кўплар савол қўйишқа киришадилар:
Бундан жуда муҳим савол — бу Клод ҳақиқий Жанна Д’аркми ёки шунча одам ёлғонга ишонганми?

Турли тарихчилар бу бўйича фикрлар айтишади. Кимлар Жанна ҳақиқий эканини далиллашга уринади, кимлар унинг ҳақиқатдан ёқиб юборилганини қўллаб айтишади.

Қандай далиллар бор?

Лотарингиядаги Сен‑Тибо ч churchси ёзмалари

Унда Клод ҳақидаги гаплар бор ва у кўплаб шохслар томонидан тан олинган.

Орлеан қалъаси архиви

Орлеанга мактублар ва Жаннанинг Орлеанга келгани ҳақида хабарлар бор.

Тура шаҳар архиви

Бу ерда ҳам графиня Армуазнинг ташрифи ҳақида маълумотлар бор.

Жолни қамали герби

У ерда Жаннанинг щити герб сифатида сақланган.

Аммо шубҳалар ҳам бор

Баъзи тарихчилар:
— 1431 йилда Руандада одамнинг юзини яшириб яна бошқа аёлни ёққанда,
— унинг ўрнига бошқа аёлни сотган бўлиши мумкинлиги,
— расман ҳеч ким унинг ҳақиқатан Жанна эканини кўрмагани йўқлигини айтишади.

Бошқа манбаларда:
— Жаннани ёқиш пайтида унинг юзини катта қоплама билан яширгани,
— у ҳақиқий Жанна эмас, балки ўхшаш аёл бўлиб қолгани айтилади.

Хулоса

Шундай қилиб, бу воқеа тарихда жуда сирли ва баҳсли қолади:

- Жанна д’арк ҳақиқатан ёқилдими?
- Клод ҳақиқатан у эканми?
- Бу воқеа ҳақиқатми ёки катта мистификациями?

Ҳар бир тарихчи ва оқим ўз нуқтаи назарини айтади. Ҳозирги замонда кўпчилик тарихий далиллар билан Жанна д’арк ҳақиқатан ёқилган — деган фикр устун бўлиб қолган.

Абу Муслим (профессор)